مرکز بهداشت غرب تهران

 در روزهایی که وعده‌های درمان سریع و معجزه‌آسا در فضای مجازی فراوان شده، سراغ کارشناس مسئول سلامت روان، اجتماعی و اعتیاد مرکز بهداشت غرب تهران رفتیم تا بپرسیم روان‌شناسی زرد چیست و چگونه می‌توان متخصص معتبر را شناخت؟

 خانم زهره شیری کارشناس مسئول واحد روان مرکز بهداشت غرب گفت: روان‌شناسی زرد به محتواهای روان‌شناختی گفته می‌شود که با وعده‌های جذاب، ادعاهای اغراق‌آمیز و گاهی غیرعلمی، مخاطب جذب می‌کنند. وعده درمان سریع و قطعی، تشخیص شخصیت یا اختلال روانی بر اساس چند رفتار محدود و ارائه یک نسخه یکسان برای همه، از نمونه‌های آن است. چنین محتواهایی ممکن است باعث خودتشخیصی نادرست، احساس گناه، برچسب‌زنی و تأخیر در دریافت کمک تخصصی شوند.

هنگام انتخاب روان‌شناس یا مشاور معتبر، به چه نکاتی باید توجه کنیم؟

تعداد دنبال‌کنندگان، شهرت، ظاهر حرفه‌ای و فن بیان به‌تنهایی نشان‌دهنده صلاحیت یک متخصص نیست. لازم است تحصیلات مرتبط، مجوز معتبر فعالیت، تخصص و تجربه متناسب با مشکل فرد بررسی شود. همچنین متخصص باید درباره روند ارزیابی و درمان شفاف باشد و اصول محرمانگی و مرزهای حرفه‌ای را رعایت کند. داشتن مدرک دانشگاهی یا گذراندن دوره‌های کوتاه‌مدت نیز به‌تنهایی به معنای صلاحیت ارائه همه خدمات روان‌شناختی و درمانی نیست.

چه رفتارهایی از سوی یک متخصص باید زنگ خطر محسوب شود؟

وعده درمان قطعی در مدت‌زمان مشخص، ادعای روش‌های معجزه‌آسا، تشخیص اختلال بر اساس چند نشانه محدود، توصیه به شروع یا قطع خودسرانه دارو، استفاده از ترس و تحقیر، نقض حریم خصوصی و درخواست‌های نامتناسب مالی یا شخصی، از مهم‌ترین نشانه‌های هشداردهنده هستند. همچنین باید نسبت به ارائه یک نسخه یکسان برای همه افراد محتاط بود؛ زیرا شرایط و نیازهای روانی هر فرد متفاوت است.

آیا می‌توان به مطالب روان‌شناسی در فضای مجازی اعتماد کرد؟

فضای مجازی می‌تواند ابزار مفیدی برای آموزش عمومی، افزایش آگاهی، کاهش انگ و تشویق افراد به دریافت کمک تخصصی باشد؛ اما پربازدید بودن یک مطلب به معنای علمی بودن آن نیست. بهتر است منبع اطلاعات، شواهد علمی، تخصص تولیدکننده محتوا و میزان قطعیت ادعاها بررسی شود. تصمیم‌های مهم درباره سلامت روان نباید صرفاً بر اساس یک پست، ویدئو یا آزمون اینترنتی گرفته شوند.

آیا در جلسه اول مشاوره باید انتظار تشخیص یا درمان قطعی داشته باشیم؟

معمولاً خیر، جلسه اول ممکن است به شناخت مشکل، بررسی سابقه فرد، ارزیابی شرایط، تعیین اهداف و شکل‌گیری رابطه حرفه‌ای اختصاص یابد. بسته به شرایط، تشخیص و برنامه مداخله ممکن است در جلسات بعدی تکمیل شود. چند نشانه به‌تنهایی برای تشخیص اختلال روانی کافی نیست و باید مدت و شدت علائم، تأثیر آن‌ها بر زندگی روزمره، سابقه فرد و سایر عوامل جسمی و روانی بررسی شوند. آزمون‌های غربالگری نیز جایگزین ارزیابی تخصصی نیستند.

شیری در پایان افزود: سلامت روان بخش جدایی‌ناپذیر سلامت عمومی است و درخواست کمک تخصصی به معنای ضعف نیست. توصیه می‌کنم افراد هنگام انتخاب متخصص، به صلاحیت حرفه‌ای، اعتبار علمی، اخلاق و تناسب خدمات با نیازهای خود توجه کنند و

تحت تأثیر وعده‌های معجزه‌آسا قرار نگیرند. سلامت روان با آگاهی، احترام، شنیدن و دریافت کمک متناسب تقویت می‌شود، نه با برچسب‌زدن و ارائه نسخه‌های یکسان برای همه. محتوای آموزشی عمومی نیز جایگزین تشخیص و درمان فردی نیست.

در صورت وجود خطر فوری برای خود یا دیگران، افکار یا برنامه خودکشی، رفتار خشونت‌آمیز، آشفتگی شدید یا ناتوانی جدی در انجام امور روزمره، مراجعه فوری به اورژانس یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی ضروری است و تا حد امکان نباید فرد را تنها گذاشت.

*شماره‌های مهم:

اورژانس پزشکی: ۱۱۵ اورژانس اجتماعی: ۱۲۳ مشاوره روان‌شناختی وزارت بهداشت: ۱۹۰، داخلی ۹ مشاوره روان‌شناختی سازمان بهزیستی: ۱۴۸۰ خط فوریت‌های دانش‌آموزان: ۱۵۷۰