مرکز بهداشت غرب تهران

شاید برای بسیاری از مردم هنوز سؤال باشد که پزشک خانواده دقیقاً چه نقشی دارد و چرا باید اول به او مراجعه کرد. نظام پزشکی خانواده در ایران، سال‌هاست که در قانون آمده اما در عمل، همچنان برای خیلی‌ها یک رؤیای دست‌ نیافتنی است .بر اساس آخرین دستورالعمل پزشکی خانواده روستایی که در سال ۱۴۰۳ ابلاغ شده، فرایند مراجعه و ارجاع کاملاً مشخص و سطح‌بندی شده است.

اگر نظام ارجاع به‌درستی اجرا شود، نه‌تنها هزینه‌های درمانی خانوار کاهش می‌یابد، بلکه از موازی‌کاری و تجویزهای غیرضروری هم جلوگیری می‌شود. اما برای این کار، نیاز به فرهنگ‌سازی عمومی، آموزش پزشکان خانواده و نیز ایجاد انگیزه‌های مالی و شغلی برای آن‌ها داریم. دکتر بهاره کریمی اظهار کرد : در این سیستم، نخستین محل مراجعه افراد، خانه بهداشت یا پایگاه سلامت است. بهورز یا مراقب سلامت، پس از ارائه خدمات اولیه، در صورت لزوم و طبق پروتکل‌های ابلاغی، فرد را به مرکز ارائه خدمت (همان پزشک خانواده) ارجاع می‌دهد. تنها در شرایط اضطرار، بیمار می‌تواند مستقیماً به پزشک خانواده مراجعه کند

دکتر کریمی خاطرنشان کرد: در سیستم استاندارد، هر فرد باید یک پرونده الکترونیک سلامت داشته باشد و اولین ویزیت‌اش توسط پزشک خانواده انجام شود. این پزشک، نه‌تنها درمان‌کننده، بلکه راهنما و هماهنگ‌کننده مسیر درمان بیمار است. مدیریت سلامت جمعیت تحت‌پوشش، از تشخیص تا درمان و پیگیری، بر عهده پزشک خانواده است. وی افزود: اگر بیمار نیاز به خدمات تخصصی‌تر داشته باشد، پزشک خانواده او را به متخصص مربوطه ارجاع می‌دهد و این ارجاع، با نامه‌ای رسمی و ثبت در سامانه انجام می‌شود. متخصص نیز موظف است پاسخ خود را دوباره به پزشک خانواده بازگرداند تا درمان به‌صورت پیوسته پیش برود.

بر اساس دستورالعمل، سقف ارجاع به متخصص سطح دوم، حداکثر ۱۰ درصد مراجعین است و انتظار می‌رود با حضور متخصصین پزشکی خانواده، این درصد تا پنجاه درصد کاهش یابد .

اما آنچه در عمل می‌بینیم، فاصله‌ای عمیق بین این ایده‌آل و واقعیت است. بسیاری از مردم هنوز نمی‌دانند که بدون ارجاع، هزینه ویزیت متخصص برایشان بالاتر محاسبه می‌شود و از سوی دیگر، بسیاری از پزشکان خانواده نیز به‌درستی آموزش ندیده‌اند یا بار کاری آن‌ها آنقدر بالاست که نمی‌توانند به‌درستی به این وظیفه عمل کنند. همچنین، آگاهی عمومی نسبت به برنامه پزشکی خانواده همچنان پایین است و همین موضوع به مانعی برای مشارکت مردم تبدیل شده است. کریمی در پایان یادآور شد: مردم باید بدانند که مراجعه به پزشک خانواده، یعنی درمان هوشمندانه‌تر، نه یعنی محرومیت از خدمات بهتر. اگر این باور شکل بگیرد، هم بیمار آرامش بیشتری دارد و هم نظام سلامت در صرف منابع بهینه عمل خواهد کرد.