مرکز بهداشت غرب تهران

خانم شیری، ضمن تشکر از وقتی که در اختیار ما قرار دادید، لطفاً بفرمایید که نقش کارشناسان سلامت روان در فرآیند پیشگیری از خودکشی چیست؟

نقش اصلی کارشناسان سلامت روان مراکز خدمات جامع سلامت انجام فعالیت های پیشگیرانه مثل برگزاری کلاس های آموزشی خودمراقبتی در سلامت روان و.....انجام مداخلات روانشناختی  و پیگیری برای افراد دارای افکارخودکشی  شناسایی شده در مرکز توسط مراقبین سلامت و...، انجام مداخلات روان شناختی و پیگیری برای اقدام کنندگان به خودکشی ارجاع شده از بیمارستان های تحت پوشش  پس از ترخیص و انجام مداخلات سوگ برای بازماندگان متوفیان خودکشی است ، که می تواند نقش اساسی در پیشگیری از اقدام به خودکشی باراول و یا اقدام مجدد به خودکشی داشته باشد.  این زنجیره خدمات مستلزم  هماهنگی بین مراقبان سلامت، پزشکان عمومی، روانشناسان (محیطی و ستادی) ،مرکز سراج و بیمارستان های تحت پوشش است می‌شود.

در فلوچارت ارائه خدمات، غربالگری اولیه توسط بهورز یا مراقب سلامت انجام می‌شود. چه اقداماتی برای اطمینان از کیفیت این غربالگری انجام می‌دهید؟

ما به طور مستمر دوره‌های بازآموزی برای مراقبان سلامت ،روانشناسان و پزشکان   برگزار می‌کنیم و بر انجام صحیح غربالگری سلامت روان ، پرسش‌ مستقیم درباره افکار خودکشی ،اصلاج باورهای غلط درخصوص خودکشی و انگ  زدایی از خودکشی  تأکید ویژه داریم. نظارت از طریق  پایش حضوری برنامه و  بررسی سامانه برای   انجام اقدامات و پیگیری و ارجاع صحیح و طبق فلوچارت ابلاغی  به طور دقیق انجام می شود، اگر به موردی بدون پیگیری یا با تأخیردر پیگیری  مواجه شویم، علت آن را جویاشده و توصیه های لازم  به فرد ارایه دهنده خدمت  انجام می شود  .

در مواردی که پزشک عمومی، فرد را با خطر بالای خودکشی تشخیص می‌دهد، اما بیمار یا همراه او همکاری لازم برای بستری را ندارند، چه اقداماتی انجام می‌شود؟

این یکی از چالش‌برانگیزترین موقعیت‌هاست. بر اساس دستورالعمل، پزشک  موظف است خطر بالا را صریحاً به بیمار و همراه اطلاع دهد، ،با115 برای بستری بیمار تماس بگیرد و در صورت عدم همکاری بیمار و خانواده ، ارجاعات ضروری انجام می پذیرد ،  برگه رضایت کتبی و طرح امنیت که شامل خطوط تلفن ضروری مثل 1480 ،115،123 و....همراه با اقدامات لازم در صورت شدت گرفتن  افکار خودکشی و نمایان شدن نشانه های هشدار برای اقدام و...دراختیار بیمار و خانواده  قرارداده می شود  ، حمایت های روانی-اجتماعی تا جای ممکن برای بیمار فعال می شود ،به کارشناس سلامت روان نیز برای پیگیری  ارجاع می شود  و تمام فعالیت ها به طور دقیق مستند و ثبت می شود.

فرآیند «پس‌خوراند روانپزشک به پزشک» را چگونه مدیریت می‌کنید؟

فرایند ارجاع به روانپزشک همراه با برگه ارجاع انجام می شود که قسمت پسخوراند دارد و پس از ویزیت روانپزشک، گزارش ایشان برای  پزشک مرکز ارسال می‌شود، و فرایند پیگیری بیمار همچنان در مرکز فعال است  و کارشناس سلامت روان در جریان اقدامات انجام شده برای بیمار قرار گرفته و بازخورد لازم به پزشکان مراکز نیز داده می شود.

درباره بیماران اقدام‌کننده به خودکشی که از بیمارستان ترخیص می‌شوند و به صورت محرمانه به شما معرفی می‌شوند، چه اقداماتی انجام می‌دهید؟

این موارد طی نامه کاملا محرمانه به واحد  ارجاع می‌شوند. و بر اساس منطقه سکونت، به روانشناس مرکز مربوطه با نامه محرمانه معرفی شده و روانشناس با فرد یا خانواده او تماس گرفته و برای انجام مداخلات از فرد و خانواده  دعوت به حضور در مرکز خدمات جامع سلامت می کند (درصورت عدم امکان حضورو موافقت فرد ،مشاوره تلفنی نیز انجام می شود)  و مطابق با دستورالعمل و پروتکل ابلاغی  برای مداخله کوتاه‌مدت پس از ترخیص عمل می کند،فرد اقدام کننده  توسط پزشک نیز ویزیت شده و درصورت لزوم دارودرمانی آغاز می شود ، یا برای انجام خدمات تخصصی روانپزشکی به مرکز سراج ارجاع می شود و همه اقدامات مستند می‌شود.

بزرگترین چالش‌های اجرایی در این حوزه چیست و چه راهکارهایی برای آن دارید؟

چالش اصلی نبود سامانه آنلاین ثبت اطلاعات افراد اقدام کننده به خودکشی برای پیگیری فوری در سیستم بهداشت و درمان است،  چالش های  بعدی  کمبود نیروی متخصص روانشناس در زمینه پیشگیری از خودکشی  ، کمبود روانپزشک در سیستم بهداشت  ، کمبود تخت روانپزشکی  و نیز همکاری ناکافی برخی خانواده‌ها و بیماران در مراحل  درمان و پیگیری است. برای رفع آن، تلاش می‌کنیم با  پایش و ارتباط مستمر با بیمارستان ها برای دریافت آمار ،بازآموزی نیروها ،  آموزش های سلامت روان و کاهش انگ  به افراد و  خانواده‌ها و ....پذیرش درمان را افزایش دهیم..

چه توصیه‌ای برای بهبود مستندسازی و ثبت اطلاعات دارید؟

انجام نظارت بر چگونگی اجرای برنامه و ثبت کامل و مستند سازی  تمام اطلاعات  و  اقدامات از غربالگری تا پیگیری و... پیشنهاد می شود.

در پایان، اگر نکته‌ای درباره همکاری بین‌بخشی یا نیازهای حمایتی دارید، بفرمایید.

همکاری با اورژانس 115، اورژانس اجتماعی ،بیمارستانها  و سایر ارگان های در گیر در فرایند خودکشی  بسیار حیاتی است. انتظار دارم حمایت بیشتری در زمینه تأمین نیروی انسانی متخصص ، برگزاری کارگاه‌های تخصصی در خصوص خودکشی  برای تیم‌های اجرایی از سوی مراتب بالاتر، ممانعت از موازی کاری در سازمانهای ذیربط ، تعیین متولی اصلی برنامه و.... داشته باشیم تا بتوانیم با کیفیت‌تر به جامعه هدف خدمت‌رسانی کنیم.

از وقتی که در اختیار ما قرار دادید و توضیحات ارزشمندتان صمیمانه تشکر می‌کنم.

من هم از شما و روابط عمومی محترم مرکز سپاسگزارم. امیدواریم این اطلاع‌رسانی بتواند گامی مؤثر در آگاه‌سازی جامعه و کاهش موارد خودکشی باشد.